"Jest sobota wieczór i w gospodzie u Niedernführa jest tłok jak w kościele na sumie. Groszem to oni wszyscy nie śmierdzą, kmiecie, domokrążcy i drwale, ale pić im się chce zawsze, a Niedernführ pozwala pić na kredyt.
Jeszcze jedno, gospodorzu, powiedział Arnswald, oddając grubemu Niedernführowi pusty kufel. Do mie tyż, zawtórował mu Pietsch, wyróżniający się długą brodą, z łańcuszkiem od zegarka na brzuchu.
Wszyscy siedzą w określonym porządku. Przy jednym stole – kmiecie z trzydziestoma i więcej morgami: Arnswald, Pietsch, Wendler, Peschke, Schnieber, Damas, Becker, Hartriegel, Aldermann, Günschel i Zems.
Przy drugim stole, na którym nie ma nakrycia, zagrodnicy i chałupnicy: głośny rudy Lischka, młody Peter, Plech, Gebauer, Grundmann, Steinmann, Obst, Scheithauer, Räpsch, Warmbier i Olesch. A pomiędzy nimi rzemieślnicy: gruby piekarz Weidlich, rzeźnik i handlarz bydłem Grammel, stolarz Schorstein i Quil, golarz.
Wreszcie przy szynkwasie i piecu kupią się parobkowie i drwale, których nazwiska nie są ważne, więc zwykle zna się ich jedynie z imienia: Oswald, Paul, Franc, Bergerin, Lorenc, Wencel, Josef i Klemens.
Taki jest porządek w Gradówku, zarówno w kościele, jak i w knajpie, i jest to porządek z dawien dawna ustalony, nienaruszalny i równie ścisły co podział na księciów, hrabiów, baronów i zwykłą szlachtę, czy też hierarchia kardynałów, patriarchów, biskupów i opatów. Żaden chałupnik nie śmiałby siąść na ławce dla kmieci i żaden drwal nie postawiłby kufla na stole dla chałupników. Gdyż porządek jest tyleż wyrazem szacunku, co spoiwem władzy.
Suchejcie ludzie, powiedział Aldermann, najstarszy we wsi i sołtys z wyboru, co na sześćdziesięciu morgach siedział i młyn wodny trzymał. Suchejcie ludzie, powiedział i postukał kieliszkiem w stół nakryty błękitnym wzorzystym obrusem. To piykne, co mogymy wszyscy sie sam pogodać w jednym miyjscu ô tym, co sie na świycie dzieje. Wiycie, co do nos majōm przijechać na miesiōnc wojoki ze Lwówka. Tak godajōm. I to sie już stało, bo dzisiej wachmajster ôd dōma do dōma łaziōł i wojokōw przidzieloł, mie sztyrech na kark zaciepnōł. Cicho, ludzie, jeszcze żech niy skōńczōł. No no już, i to je dobrze. Po piyrsze skuli tego, co za kwaterunek nōm płacōm, za kożdy dziyń i za kożdego wojoka. Kej sie cołkij sprawie przijrzeć, to wcale niy je tako gupio. No a czymu? Ano bezto, co ta kapka żyta i ôwsa, co mōmy, muszymy na rynek wozić, a sam przijeżdżajōm do nos ludzie z miasta i prziwożōm nōm piyniōndze. Godōm wōm, ludzie, co mogymy być rade. Niy trza nic robić, muszymy ino na miyjscu cicho siedzieć i bydymy geld zgarniać. Czy tak niy ma?
I zamilkł. Wszyscy pozostali również zamilkli i zajrzeli do swoich kieliszków.
Wtedy podniósł się rudy Lischka: Czy i jo moga cosik pedzieć?
No toć, skinął głową Aldermann.
Niy, rzekł Lischka głosem piskliwym jak odpustowa trąbka, niy, ludzie, bauer Aldermann niy z serca dzisiej godoł. Musza to pedzieć. Czymu? Mōmy w naszyj własnyj wsi gymba trzimać zawarto i sie niy ôdzywać? Czymu? Co to za interes? Jo niy mōm nic Prajzokōm do sprzedanio, a kejbych co mioł, to i tak niy sprzedōm. Niych ôni idōm raus. Co nōm takigo tyn wielgi krōl prziniōsł? No co? Pocałujcie mie w rzić, psinco nōm prziniōsł. Wysoke podatki, ino tela. I te czasy nōm prziniōsł, i to, co nasze synki we koszarach siedzōm, i piyniōndz marny, i moc krwie i niydole. I jeszcze cosik nōm prziniōsł, to je drogo sōl. Dyć tak, gynau tak prawie je, pōnie sołtysie, gynau tak.
A potym Salbey nad biednym ludym sie zlitowoł i doł Prajzokowi w gymba, a teroz ôni przijeżdżajōm i chcōm w naszym łōżku leżeć i nos szpiegować, i loć, nasze kury jeś i gynsi, i rosōł, a my? My mōmy kości żrić. Srać na tyn jejich geld! Niy chcymy żodnych piyniyndzy, chcymy nasza cysarzowo nazod i chcymy nasz dobry piyniōndz. I nasza katolicko wiara chcymy nazod, i naszych synkōw z koszar, i nasza sōl. I chcymy tyż nazod cysorza i papiyża. To styknie, nic niy chcymy wiyncyj. A Prajzoki niych idōm nazod tam, skōnd prziszli…
W tym momencie drzwi otworzyły się i do środka wszedł Blankenburg. Wieczór, powiedział głośno, rozejrzał się, odłożył hełm na kmiecy stół i usiadł na krześle pomiędzy Pietschem i Günschelem.
Nie przeszkadzajcie sobie, Lischka, mówcie dalej, rzekł szyderczo nad stołem.
Pōn wachmajster to dō mie? zdziwił się Lischka. Przeca jo nic niy godoł. Cołkiym nic.
Aha, to znaczy, żeście skończyli? No i bardzo dobrze. Fajrant! powiedział głośno, wstał, nałożył błyszczący hełm i odczekał z cierpką miną, aż wszyscy wyjdą.
Niedernführ, powiedział z groźbą w głosie do karczmarza, nie myślcie sobie, że pozwolę, by wasz lokal stał się siedliskiem dla wichrzycieli. To was może licencję kosztować. Zapamiętajcie sobie!
Ale pōnie kapitanie, obruszył się gruby Niedernführ, ôni ôzprawiali ino ô pōnci do Hejnic w nostympno niydziela. Ô niczym wiyncyj.
Świetnie, odparł Blankenburg, ale Lischka za głośno swe kazanie prawił. Zapamiętajcie sobie, Niedernführ, że ja słyszę przez wszystkie ściany, a lokal to nie kościół, żeby kazania prawić. Wyrażam się chyba jasno?"
